Cẩm nang thi đấu cờ vua cho người mới

01 · CHUẨN BỊ TRƯỚC GIỜ THI

Chuẩn bị sẵn sàng

Trước ngày thi: Ngủ đủ, chuẩn bị nước uống và giấy tờ theo yêu cầu.
Trước mỗi ván: Đến đúng giờ, ngồi đúng số bàn và đúng bên quân (Trắng/Đen) theo bảng bốc thăm. Kiểm tra tên đối thủ, bàn cờ và quân đã xếp đúng chưa.
Đồng hồ: Đúng thời gian, đúng chế độ, sẵn sàng bắt đầu. Kiểm tra giờ hiển thị của cả hai bên và số giây cộng thêm theo quy định giải. Nếu sai hoặc chưa rõ, nhờ trọng tài kiểm tra; bắt đầu theo hiệu lệnh.
Không có đồng hồ: Bình tĩnh suy nghĩ. Nếu được bổ sung đồng hồ, nghe hướng dẫn của trọng tài.

02 · LUẬT THI ĐẤU & TRỌNG TÀI

Gặp vấn đề, gọi trọng tài

Khi có nước đi sai luật hoặc tranh chấp:

Dừng đồng hồ (nếu có) → Giơ tay, gọi to và rõ “Trọng tài ơi!”

Nếu trọng tài chưa nghe, tiếp tục giơ tay và gọi lại. Giữ nguyên bàn cờ, trình bày ngắn gọn khi trọng tài đến. Không tranh cãi, tự sửa thế cờ hay tự xử thắng thua.

Khi nào tính lỗi đi sai luật?

Khi thi đấu có đồng hồ: Theo Điều 7.5.1 FIDE, Đi sai luật rồi bấm đồng hồ → bị tính lỗi đi sai luật.

Đi sai luật nhưng chưa bấm đồng hồ: Con phải đi lại cho đúng luật, đồng thời tuân thủ luật chạm quân.

“Bỏ Vua”: Không được để Vua mình bị tấn công (chiếu) sau nước đi: Bỏ qua nước chiếu, đưa Vua vào ô bị tấn công hoặc dời quân làm Vua bị tấn công.

Nếu không dùng đồng hồ: Thấy đối thủ đi sai luật, con giữ nguyên bàn cờ, giơ tay và gọi rõ “Trọng tài ơi!” trước khi đi tiếp. Trọng tài sẽ hướng dẫn sửa nước đi và tính lỗi theo quy định của giải.

Ví dụ cụ thể khi có đồng hồ:

Ví dụ 1 — Bỏ Vua rồi bấm đồng hồ: Vua đang bị chiếu, con đi quân khác hoặc bắt quân mà không thoát khỏi nước chiếu rồi bấm đồng hồ → bị tính lỗi đi sai luật.
Ví dụ 2 — Đi sai cách rồi bấm đồng hồ: Con đi Mã thẳng 2 ô rồi bấm đồng hồ → bị tính lỗi đi sai luật.
Ví dụ 3 — Đi sai nhưng chưa bấm đồng hồ: Con đi quân Mã sai ô, chưa bấm đồng hồ → chưa bị tính lỗi đi sai luật; phải đi lại quân theo luật chạm quân phía trên.
Ví dụ 4 — Trọng tài phát hiện trước khi bấm đồng hồ: Con đi Mã thẳng 2 ô, đối thủ không khiếu nại nhưng trọng tài nhìn thấy. Chưa bấm đồng hồ thì chưa bị tính lỗi đi sai luật; con phải sửa nước đi (theo luật chạm quân phía trên).
Ví dụ 5 — Trọng tài phát hiện sau khi bấm đồng hồ: Con bỏ Vua rồi bấm đồng hồ. Trọng tài chứng kiến, đối thủ chưa đi tiếp → trọng tài xử lý lỗi, không cần chờ đối thủ khiếu nại.

Con làm gì? Dừng đồng hồ (nếu có), gọi trọng tài trước khi đi tiếp. Trọng tài sẽ hướng dẫn khôi phục thế cờ và đi lại đúng luật; không tự xếp lại bàn cờ khi đang tranh chấp.

Thời điểm trọng tài can thiệp

Với luật cờ tiêu chuẩn, trọng tài can thiệp khi thấy thế cờ sai luật, nhưng chưa bấm đồng hồ thì chưa phạt như nước sai luật đã hoàn thành. Với cờ nhanh/cờ chớp áp dụng A.5, trọng tài xử lý nước sai luật đã hoàn thành khi đối thủ chưa đi nước tiếp theo. Nếu không ai khiếu nại, trọng tài không can thiệp và đối thủ đã đi tiếp, áp dụng giới hạn sửa lỗi tại A.5.2.

Sổ tay trọng tài FIDE 2025: Điều 3.10, 7.5.1 và A.5.2

Nếu không nhớ thế cờ trước lỗi

Nếu không xác định được thế cờ ngay trước lỗi, trọng tài cho tiếp tục từ thế cờ gần nhất trước đó có thể xác định được.

Giải phong trào áp dụng mốc 3 lỗi: Phạm đủ 3 lỗi kỹ thuật trong một ván sẽ bị xử thua.

Chi tiết & nguồn tham khảo

Theo FIDE, hoàn thành nước đi không hợp lệ lần thứ 2 trong cùng một ván sẽ bị xử thua; xử hòa nếu đối phương không thể chiếu hết bằng bất kỳ chuỗi nước đi hợp lệ nào. Mốc 3 lỗi là quy định riêng của một số giải phong trào.

Luật FIDE: Điều 3.9, 4.2–4.7, 5.2.1, 6.2 và 7.5.1–7.5.5 · Bản dịch tiếng Việt (2018), Điều 7.5.5

03 · SUY NGHĨ TRƯỚC MỖI NƯỚC ĐI

Quan sát → Tính toán → Kiểm tra

Quan sát: Vua có bị chiếu? Đối phương đang đe dọa gì?
Tính toán: Tìm nước Chiếu – Bắt quân – Đe dọa. Đối phương sẽ đáp lại thế nào?
Kiểm tra: Nước định đi có làm mất quân hoặc bị chiếu hết? Kiểm tra xong mới chạm quân.

Đầu ván, con đưa Mã và Tượng ra để cùng kiểm soát trung tâm, tìm lúc nhập thành cho Vua an toàn rồi đưa hai Xe vào phối hợp. Đừng mải đi Hậu hoặc đi lại một quân nhiều lần khi các quân khác còn chưa ra, trừ khi cần tránh một đe dọa.

Khi đang hơn quân, con cứ chơi chắc, giữ quân cẩn thận và đổi quân nếu có lợi. Gần cuối ván, nhớ xem đối thủ còn nước đi không: nếu đến lượt họ mà không quân nào đi được hợp lệ, Vua cũng không bị chiếu thì chỉ hòa (pat), dù con hơn nhiều quân.

04 · ÔN LẠI CÁC CHIẾN THUẬT ĐÃ HỌC

01Chiếu hết 1 nước 02Tấn công quân treo 03Tấn công đôi 04Ghim quân 05Đòn xiên 06Tấn Công Mở 07Loại bỏ quân phòng thủ 08Đòn thu hút quân 09Đòn đánh lạc hướng quân 10Chiếu hết hàng ngang cuối 11Chiếu hết 2 nước

05 · THỜI GIAN & TINH THẦN THI ĐẤU

Bình tĩnh đến hết ván

Đối thủ đi nhanh thì con cũng đừng vội đi theo. Nhớ nhìn thời gian còn lại; khi đối thủ đang nghĩ, con cũng tranh thủ tính nước tiếp theo.
Giữa các ván: Uống nước, đi vệ sinh, nghỉ ngơi và trở lại đúng giờ.
Dù thắng hay thua, con hãy tập trung cho ván tiếp theo. Đừng mải tiếc nuối ván vừa rồi mà mất tập trung ở ván sau. Đợi thi đấu xong mình mới xem lại để rút kinh nghiệm. Nhớ cư xử lịch sự với đối thủ nhé.